Skip to main content

Full text of "De epistula pseudaristotelica peri basileias commentatio [microform]"

See other formats


MASTER NEGATIVE 

NO. 93-81630- 




MICROFILMED 1993 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the 
"Foundations of Western Civilization Preservation Project" 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States - Title 17, Unlted 
States Code - concerns the making of photocopies or 
other reproductlons of copyrighted material. 

Under certain conditions specified in the law, librarles and 
archives are authorized to furnlsh a photocopy or other 
reproductlon. One of these specified condltions is that thc 
photocopy or other reproductlon Is not to be "used for any 
purpose other than prlvate study, scholarship, or 
research." If a user makes a request for, or later uses, a 
photocopy or reproduction for purposes In excess of "fair 
use," that user may be llable for copyright Infrlngement. 

Thls institutlon reserves the right to refuse to accept a 
copy order if, in its judgement, fulfillment of the order 
would involve vlolation of the copyrlght law. 



A UTHOR: 



LIPPERT, JULIUS 



TITLE: 



DE EPISTULA 
PSEUDARISTOTELICA 

PLACE' 

HALIS SAXONUM 

DA TE: 

1891 



Master Negative # 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 

BIBLIOGRAPHIC MICRQFORM TARGET 



Original Material as Filmed - Existing Bibliographic Record 

:u<5/SavE Books FUL/BIB NYCG95-B5Q69 Acquisitions 

■■.IN PH LiPPERT, JULrus ALS PD i89i - Cluster i of 2 - SAvE record 

JNI 

ID:NYC693-B5069 KTVPra Sl ss 

CC:9665 BLT:am DCF: CbC:d fiODs 

CPsQvM L:iat. INT: GPC: BIO: 
PCss PD:id9i/ KEP:a CPI:U 

ORs POL: Dh: HHz 
NfMC=lcNNC 
latara 
Lippert, Julius- 



# • • • 



NYUb-ilH 



m\u : 

040 
04 i U 

iOO i 



h HN : 
Snk : 
F I C : 
F£ 1:0 
COL : 



Mb : bL : u 
Al C: 
COn 2 
ILC: 
EML : 



Al):U6-l i-V^ 
uD2 06--ii--95 

1.1 :U 
GEn 5 BSE : 



24!3 i6 De epistuia pseudar istoteiica peri basiieias commentatio-" l hLmicrorormi 



Restriction 



260 Haiis SaMonum, = iaBeroiini , = i bApud Haver et Mueiierum , •= i ciSvi . 

300 38 p . • 

502 Dissertat ion — Universitas Fridericiana Haiens cum Viteberqensi Consoci 

ata . 

600 00 Aristotie. 

LDG kL IN 

C\'D U6~ii-93 



FILM SIZE: 36 ^i^^m 



TECHNICAL MICROFORM DATA 
REDUCTION RATIO:„//2C 



IMAGE PLACEMENT: LA fUA) IB IIB 

DATE FILMED:„^|3H3L _„ INITIALS.^/fP 

FILMED BY:_^j^2LC£Llr<_^Jli6JaLLC^il^^^^^ 




r 




Association ffor Information and Image Management 

1100 Wayne Avenue, Suite 1100. 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 

12 3 4 5 6 7 

iiiihiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiii 



m 



Inches 



TTT 



|i| ' i| ' iii^ii | i^ "l"l"l"i" l " |i i ii|'i " l ' i 



8 9 10 11 12 13 14 15 mm 

iiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiiiiiiiiiiii 



1 



TTT 



^ 



1 



1.0 


la ■" 

|r |3|« 

u 

■UUM 

1.4 


1 2.5 
2.2 


l.l 


2.0 
1.8 

1.6 


1.25 



M I I I I I 

5 



m 



n 




MRNUFfiCTURED TO fillM STfiNDflRDS 
BY RPPLIED IMflGE, INC. 




Mo.4-. 



"D^? 



De epistula pseudaristotelica 

UEPl HASUEUS 

commentatio. 



DISSERTATIO INAUOURALIS 

PHILOLOGICA 

(JUAM 

AD SUNMOS IN PHILOSOPHI& HONOBES 

AH 

AMPLISSIMO PHILQSOPHORUM ORDINE 

IN 

UNiVERSITATE FRIOERICIANA HALENSI 

CUM VITEBERQENSI CONSOCIATA 

KITP] CAPESSENDOS 

DIE VII. MF.NSIS MARTII A. MDCCCLXXXXI 

PIHLICK DKFENDKT 

JULIUS LIPPERT 

BOKrSSlS OKIKNTALIS. 



HALIS SAXONUM 



BEROLINI 

APUD MAYERUM ET MUELLERUM. 



EDUARDO SACHAU 



SACRUM 



\ 



PRAEFATIO. 



In bibliotheca Vaticana asservatur sub cod. arab. num. 408 
codex quidam bombycinus,' qui praeter amplissimam variorum 
tractatuum collectionem in fine epistulam exhibet, cui est titulus: 
«Epistula Aristotelis ad Alexandrum de regimine.» Cuius epi- 
stulae apographum Guidi probata manu exaratum Eduardus 
Sachau, magister honoratissimus, ad edendum liberaHssime mihi 
permisit. 

Quod quidem apographum, etsi sensus cum totius argu- 
menti tum singularum sententiarum fere ubique recte efficitur. 



* Hunc codicem Stephanus Evodius Assemani in hunc modum describit: 
Codex bombycinus in 40 foliorum 236 arabica lingua et litteris nitidissime 
conscriptus, quo continetur amplissima collectio sententiarum, adagiorum et 
variorum tractatuum ex celebrioribus atque clarioribus viris Persis , Turcis, 
Arabibus et Graecis ad mores hominum cuiuscunque gradus et conditionis 
rite componendos spectantium. Hunc codicem Aussiah-hegius rex filiis suisque 
successoribus regibus testamento legavit, eumque e prisca lingua in Persicam 
vertit quidam Changiur ben Asphendiar; Arabicum vero fecit Hlhasenus ben 
Sciahel Achudi perfecitque Achmed ben Mascurah linguarum Arabicae, 
Indicae ac Graecae cognitione peritissimus. Is rarissimus et pulcherrimus 
codex olim collegii Maronitarum exaratus fuit manu cuiusdam Nasrallae ben 
Machmud die 1 1° mensis Maharrami anno hegiiae 741 (Christi 1340) ut 
pagina 225^ tergo adnotatur. Recentioris manu additur in fine epistula 
Aristotelis ad Alexandrum de regio regimine arabice nitidissima conscripta 
manu cuiusdam Negemaldar ben Abdallah Al-Kaladib Babylonli feria 4a die 
15" mensis sceuval anno'hegirae '928 (Christi 1520) ut in epigraphe in caJce 
paginae 236ae adnotatur. 



— IV — 

nonnullos tamen defectus, multos quoque locos prorsus corruptos 
exhibet, quorum emendatio in sola coniectura posita eo difficilior 
erat, quod ipsum codicem intueri mihi non licebat. Si tamen 
haec mea editio textum haud plane inutilem praebet, debetur hoc 
inprimis Aug. Mulleri doctrinae et ingenio, qui in perlustrando 
hoc opere tot et certis emendationibus et coniecturis probabi- 
libus opitulatus est verborum contextui, ut singulas hic enumerare 
longum sit. Invenies omnes in apparatum criticum receptas. 
Restat, ut commemorem alium codicem, qui hanc epistulam 
contineat, reperiri nuUum, initium vero et alterum eius locum in 
eo Fihristi, qui dicitur, capite, quo de Aristotele agitur, extare, 
quorum lectionem, quoad a nostro apographo discrepat, suo 
loco adnotavi. De tertio quodam loco, qui ilHc huic eidem 
epistulae attribuitur, sed in ea omnino non invenitur, fusius 
disputavi in adnotationibus criticis textui additis, in quibus sen- 
tentias quoque ab Ibn Abi Useibia ex hac epistula desumptas 
composui. 



ii 



.«rf* 



•'"•■•"'■.^' 









;^^i l;!^ ^ v^! 'a^i^ ^ ^ 'u^J ^ r^.^' ^is^^ 

viLJLft ^^xiiJI ^dSjt y ^L*JI JyAj \^^ 
JuLo JLJ ^&4uai iuuJiyi Juu siill UJI ^l C^^ 
y^^j^S ^ Jly^l ^ ^^) ^^ ^ ij^ ij-*; l;l^ djJiio^ 

dL^ £7^* ^l dD3 Jlo viU ^^*xo JJii L^l cUlki^ L^ 

^l I jjc JjLi L^JuU. (vJyu^ cjJ^I ;^l x^Si-Lxax) ^ yaxJJ 

Ju^l ^jJI^ ^^1 viLI v^jJ^ iU^ ^l .iLJ^ w^;J^ 
XaJLjJoo ^jJu^ i^.yA^ LT^yy ^«^ ^ JU) Lx) ^J^ JJii 

J^ viJULoi ^yCx^ JLdTjuo 4>J^^ viLCL» iu^ v,^^^^ J^^ 
x^Li-l 7^y viJJ -Lu.; /JJI ^li;^ »^S ^^ ^' ^ 

^yi i W'; ^^' r'5^; ^*^' c^ ^^' 

« apogr. A*w Fihr. *«-*>. ^ apogr. ^ j3; recepi Fihristi 
lectionem. 3 apogr. ei»*^^'^; ^ihr. d-iJjeOI^. * apogr. l^^. 



5 apogr. iiiUII et sic semper pro forma J^V*5 — JiUi. 
^l sine ^. 7 apogr. ^j,! 1^1. 



apogr. 



— 3 — 



^yi ycUi«,l, ^^^1 o«aJijl IJU ^J.1 ^ siljlj JUJI 

j;U |v^ AJj, il^i**^ ^jjl, «i« ^^,uu«l ^fX^^, 

suu- j;i^ ^^ui i>lo5i ^jj^ jlja^ -^u^u gU^yi 

la» ^;l ^^ t>^l Jr L^aI* ^yu y jLuL^ tVSTjLiJI 
'r4^/> 1^1 (j"UJI JJ I viUi^ *i5U. ^s JUA ol^l Jl, Ui^ 
f^ixlh\ I jU |V^iA^ '^^ iui U l^aiu;, lycli- tXSIjuiJI 

lyu ^^yi jt ij^Ue ij>ij |v^ ^i ^j^ Uo i^" jyyi 

'u^. u' r^' l-»5 Jii^l ^IJLft l,*JU.^ oU-jiJI^ ^»^1 J» 



'ya«aJI il l,;L.^ 161 ^^l 



c^' 



J,U «Itx^yi Ljxi ^iX^ jj- ^^^, ^i^ ^, Jl» iujJl, 

L>«^l JU ^j UU ^j^d^ ^jyi^lsi^ u-LJI^ «i,OLSU dUi 

^} ^V^ ur*^ u^;*^' L»"<-J'^ s^ «yltXi.1 ^i^jLsii 

xi-Jlj oJ5il Jl jwUJI «^Usau >iUi 
J^ Ul^ L^ J*i 131 slL ^yCi- Ull 'sIjIj 3. 
isyy Ull^ LjJx ^^U^ ^J^^ ^ ^fe- I6l iiLjU ^_^UJI 
"-^; ^ r^3 '^^ & *jLu^ ^\i ^ siiJi j^ 

»Xu^ U* ^.sUiiJI^ '^ijiU gU^iil y^^ UL^I, Lui 

J^ ^y} vdj jy dJi ^K- Ji ^, .bfy» ^ ur j^l js- 
i» *3i uxi «,.4^ j;, ^ ^,^, ^,L4^ ,^ ^, ^"Ly, 

V^" u' , 5^. :^ ^ Jr^Ux^i ai ji^iii 9^'^ ^, ^^ 

^ ■ Fihr. ^>|. 2 ^^ deest in Fihr. J Fihr. i>l|. 4 apogr. 
C)*^". 5 Fihr. y-»l. 6 in apographo «Ljl, semel tantum ex- 
hibetur. 7 apogr. 3.»«J0. « apogr. ^ correxit MUUer. 

' apogr. j»^. 



...Luufl" 



jjiiifcU «4**^ J^iy^' (j^' J)'-' «*^' i' ;y-^' 

^^ j^i^ ruy I ii ^u^ ,;^;k-ji ir, 

jiii-j Jl^yi op«a3 ^ isp Jei Uwl >iU3 ^ S^l^ 
^. Jls.!^ oi*-a) *jj^j '^y OA-JAJ y «yU-UJI JU Ui J^jJI 
^ib ^i^ iuuwl ^ib 3 L^JLLj- ^ Lolp (^JJK' SJ^I^ iUjtXx» 
^UJI Jjeil 'Lu^ auu^l JLii JJii ^tXjl ^ Lse^ i^ ;^l 

jwoyi ^U ^ «J^- viJJ j^^ J«;Li 

j;i ^ byi ^l ^ sjc^i^ Jrij^ i wuUJii'^ 

Jl^- Lo JJ jJ^ ;^r^' sLu^Uc ^ v^jloI v^^I^jl^I ^ v.JlaxJI 

Juu Cui Ljxi l.jJ^ jIU* 'iJJ^y v^^ iLwwLSyi lyb ^.JJI 

jv^-Juo J^, Le siJLIi wcTI v;*^' (»4^-ft% ^&^^^ J^' ^^5^ 

M^PiJ jJ^tXJl J^'5 (V^;^l itoLjJl ,J-M^^ SOLluJI Jl J;^^ 

1%..^-^.^^ |J^ 5 J^ l»^A^>' |*Ai l^ ;^^' 1^^';^ oiA^I 3 

jaa*j^ ^ ^JiUil^^ JJjJ^ viUi jLo Jl ^^;.AAaj ^^ 
(jdAiCLM^ JiLeLiJLj^l^JI^ v'r^' i' r^*; v^l^ iUui^Jb 

iJLkJI il Lxil^ 
LjJ ^^jJJUu^ iJLkJI Jl ^^^U vdJi ^\ i o«LJlj 

»IiJI ^j.* Ut» i^*.>M.rll SwuJI; 4"^^' uy^T^ i^' ^^^} 
i ^^UI ^^^j ^JydJ Lpi JJUaJI, £l^l ^,^^^ 

ii^t il v^' v-^ 
blj JUU iL« v^!^' J*^> 'J'^' £> *cJ^ 'u-^^ 

^jjc btp ^^IJuc^ U Jwft ^ilU Ji*U — ^Uo 51} |vJ^ (jx i»>6 



' apogr. fjjJj correxit Mailer. ' apogr. Ui». correxit MUUer. 
i apogr. Jii- (Jiii-?). ♦ apogr. Ijii. ' j-J) in apographo 

bis positum exhibetur. ^ apogr. ^j>j^.. 



4 — 



Ull^ o^^Li ^Lkll y^^ 'gt^bjJI JiDl Lil s^juJI ^j,^ 

^^LiUi gLJaJI oji^ ^pai Jjtl 

:^l Lj^^ ix^^t^-^OAj^ juUu^ill^ itftJill J.^ j^LJI .^, 
^y^ l^^r^ ^ ^y^* *7^'^ *;<^^ 7^;<>^' ^ J^; 

J^ jjuL' jL:Lyi IJlJD JoUxi lUJiU UbL);^ iluJi l,Agh 

j*^^ L^ ^jic^l^l ^^^ vj<^^^' 3 »7^^' c^*»^ SLcIJJUmI 

u^ u' ;s*^^ cMt^*^'^ ^U^yi ^iLoj >l| ^tXJI ^^' 
oLloI^ JJuJI^ i^LsuJI ^ ^ iLcl^ iL^ J^JI IjjD 

iiA^ J^ ^yuJ Ldjl sliJI^ 5ji!l ^ ^»^ ilii JuLdAJI 

^ cu ii jliyJi ^ i^ JjU iJLJi j^ r^JU^; ^IjJ' 

Jl lyLo o^ 1*^^ v:;^- r* '^*^ (J^^JU oUUj i^^ JJuJU 

/'l Cr^ d^ 7^^ ^ Ju ^ &LJI Jukju^ aJUaJI 

L^ v^UL^I j^- L^b L^Tjoc^ Siill L4^ -y^iuLJI 

L^^ JjL^ ^IjJI 5 jJo vjjjjj 
«^ oL^I^ JULsv.»l L^j ^l ^ 

r^^ '^T^ (j^.J^*S -L«,JI oi 



J.j^ *i 



rV 



' apogr. iUjJi. 2 apogr. ^/j correxit MilUer. 3 apogr. 

.IjsJI) correxit MUller. * apogr. ^^'5. s jn apographo 

exaratum sic: ^U.j i)w ^. 



- 5 - 

inrl. y^ ^L. JUftyi jusL y ^ji ;^4xJJ ^. ^ 5- 

jyi ^ l^Lbl-, ^"i i ^'; i^/ ^*J' ^ V^ 

^<\*Ji v'r*) 

ij2«.i ^ ui u'/*' *^ cr^- e)' ^' /"'^' c*^^ '^^ 

kiUJi ii itl^ ^y^. ^u^ ^^> ^;'^" ^7^^> ^y^ r^l 

dUi yu, ^i ^^. ^;^^' cKj r*'^^ *^ *^^ 

^^., JUI ^ 1,^/^^ ^UJb l,;iU-*^ o^ oi<^f- 

^ ij^ ]^»*i 1*4-^^! ^} 'J^' ^-^ i r^r^- ^ ^' 

5^ ^ jj"i »,ycJ«, r4^^ J>^- V"' »'^^' cfV ^*^' '^ 
^. L.^ ^ Jyi ^r^, |»4^ ^' ^ (^ ^'^ 

oU*L.yi ii fi^j^i^. '^ K^ '»^'^^^ 'rf^ ^ 

K^* -';)^'5 K^ 
^lja» ,J ^„ J Jl iuLSyi ^ o^ 2:^ '^ 

j suiii- ji^ ij^-^h s^^y '*^^ 'J'-^- ^}, *^y ^' 

iJi^x^l^ ^j.LJI »l;0;l U^ 5ki. liU &*LkJI i^k^j &iL»JI 



«4* 'r;^'); »j;^) " 

' apogr. ia>; Ibn Abi Useibia *~5. » deest in apographo; 
ex lAU supplevi. i vulgaris loquendi usus pro «,1 ^J. ■* i/". 
quod deest in apographo, addidi. = apogr. f«iii correxit MuUer. 
* apogr. iUj). ' apogr. V»j. , 



6 — 



^ L^ ^cXi- 3. dJjLJ ^^1 i ^ ^l dUftL^ ^ «viL^Lft: 
f<X*, ^iuUl g^U ^^1 ^ ^j^t »IU viU sjol« ^- 
r?5 ;Lk=.l «Jl ^ g^- ^LJi ^ ^j^ ^ ^^ Lj, 
iv^ 'iiJ, f^ .L-iill ^ ^i ^;^- j^- J^ g^^ -^. 
J^ iv^iUi- ^^ kJU u-L.'l J^y 1^^ jiLii ^ ^i 
sLl c)y.^b ^.xJl i^i r^^ ^ j^Li ^jJl ^yi 
•d£L^ ^,Oa£x ^iLUub ^ycjw dUjJ l^ juo 
^- ^ j^l oLii ^l JjoJL dU:^- ^ ^^ y^ 
«61 jo^ f^ J^ y ^Ji ^f «JLI| ^yLa i> j^j^, j^, 

^ «i;3? JLCiL 'Jxij dU;^ -| o^i 0^^ 7. 
V^l il kiLxtl ^Lflj U^ IJje^ xMi, ^j JLdit, Jj^ 

J;L dJL.il ^l^, J^jj ^^U? lyiiL- lil L^ y^ dUo 

di^i^ ^^oiU' p:^^-, «ibLU ^i,^ i ^yb ^ Jiiii 

J^LJL. ^yoOJ ^L^ y^ supt ^L-^i ^J^ ^y ^^ 
15*4' >lj ^LI 14« y^ xiUaj ^L ^ viLu viDo, 

; jxM >i ^ 14« y^ juycii 4^- vtLi vsiL ^ j;^ ^ 

M^ ^^ ^l .Lil «4^ ^ i^ ^i jUi- ^fj sjp,j 
aj ^L vsL^ ^ ^^ ^L dU ^;«_, dLJ6^ o^i 

iLJ' syi*"^ 

' apogj; •^)>«i correxit Muller. » apogr. jJCAsli, MUIler 

proponit jXi2. 3 in apographo legitur jJLi. 4 apogr. I 



— 7 — 



jLi aJULiw »*ii »^^ ^ »^ ^;*^' <5** '^ '^ ;*' 
gJiJlj Lyi*JI w J*^; *ii**^' «'H^ «^T* J^ '«^' 

KAi Jki.^ Lo Jvi« 

^l iU /JJI ^UJ L*+«^ d^^t L*iL« 5l;l L4^ 8.^ ^^ 

^j ^ jj^ >iuo j;,u ^t^ ^ J-,L >l ^y 

siLJt mLu«I ^^L Jow ^Lo J^ .^Lj J«i- ^^1 J<X«Jt 
«LkJI 'J^ di tyu^iai ^^ia- «^LjbJI ^y^ i JuxV' ^r-;^ 

r* oU ^'y^ u^y^ ^^ /''^ o^, ? ^^- ^^ '^' 
^j^LJ ^j^ ^)'^^}) W*J^ 'r^j f^f |»«J^') »7? '^i^^^ 
^ ^yi^ wLu^yt ^tj^ i ieLa:>yt f>yL\ ^, L^** 

iuAJt, ^*4JI 

'^ ^i JJUit yiLIdS, d;Lil iji$ ^ vdJ ^. Jci^ 

^yO ^JJt» ^L^I^ S^l JJ^, JLit .^y^ L* i:^!;*! 
L*« U*J^t Ji Lsycit ^L L^Uzwt, ^tJJt ^^ ^ 
oiLdJ L*« ;*yt Ji, ^j ^}^ i r^'j ^'^^ 

'J^. J »;'^' T^J ^' ^'r^ ''';' e>*^ ^. *>^ 

JjvxJi ^p ^ ^^yi c^:!0^ ^L^y 

• apogr. f^ correxit MUller. ' apogr. f-»J correxit MuUer. 
i apogr. JtsJ, MUUeri emendationem recepi. ♦ apogr. L,xJa)\. 

5 apogr. Ujiill,. * JU> deest in apographo. ' apographum 
praebet J-e y.. « apogr. JiVXj. 



8 — 



.ail Lo ^^y^ «yJuJXwl «ibb sJLa »:i^l JiAi U-jjuo Jryi 



jj-o v^uAj^ iu«l^ biL vi^^^ I^AiTljk^ dLul ^ dJI 
viM* ^^j bj^ J0.I «aLj ^t Lo^jJI ii»Lo^ «y^^i ai; 
^^T ^^^ Glj s^tXi, ^itXil Lo JU*x-,l ^ ^yi J^i| 
^LuJI ^j JUuiLuJlj JwlyOI C»^ ^j^ *JLe oJl U? >iJL' j ^iJUi- 

dJ6 ^ Ujjji viUi ^^ U J^ i\>L.yi5 

'Lji^l «jIjjj «yljyi Jl ^L? *,^- dLvij 'I JL*f JlS, 
^jXI, JJ ^^^ vjj.a. «JJI JuumI ^^ Jcij LjJ JuU«^j 

«yUXij cUl v^iUjl ^ yUji I j^ ji^yci Ji\ ^\Si\ fi\ 

JO-udi o^lj ^iLoxa ^jO J^e LCLe v^i^aiLyel Jj «iLil lO. 

iuj^L L^ u iy''^ jUa^o ys^ ^\i ^i j oL^yi 
lJi ^uji j;i jjjj Ljj ^5^pi, ju,L3yi ^os L^ \^\ 
o^f y^yi iu«i2y y^yu- s a^ir ^^ui jl* jJLi; 

^^ ^L^aJI ^^J ^Us ^ iJ-^ ij,^ joujJI iuLSp ^ 

' apogr. J-.0. 2 ^^ (vel tale aliquid) deest in apographo; ex 
Mulleri^sententia addidi.^ 3 apogr. jJU;. 4 apogr. I^". 5 apogr. 
W^ ^^! sed suffixum ^ quo referatur, non video. ^ apogr. ^JUIi; 
MUlleri coniecturam recepi. 7 inter ^ et J^\ verba, quae 

praecedunt, ^UiiVf L.u^ ^ii iterum posita sunt, nimirum mero 
librarii errore. 



— 9 — 



^ b^ 



^^ ^JLk. wSl^ie, v-**^' J^ ''^ 

"L joji ^ j^i «^5^ u-*-'? "^^ -*^' ^' ;*^ 

^yi jXi i dLJLJI, ipl JXi i^^UJI :ji vL-^^' 
li. |jj8j »jjy MJ^i^ lO^ J^l J^i5^. u-;^ ^,^f', 

^ ^ jv^ubiij ;i^yi j^ &*i-2yi j,>> iu-isyi ; jji ^ 

^ssl .U.>yi ^ /«'XJI ^^ d ^ c^i T^' (!>' ^ 
^ jOl, ^I^, ^/ ouT jJwJI,^ i^l2yi =^U- ok JU^I ^ 

Ljll dJJj ii^^ y''' ^'/ ""^^ "^ ^ ^^ 

^ JUU3- ^l ^ c5*Jb cr^J^ '^- ^^ '^' '^'^ 7^'^' 

^ »,5^ i y^ ^ "^-^ i u-J ^^ "'t^J "'^ '^ 
,,^ Jui** dJ ^l U, ^ i)^l J^^ >^- ^T^' 

U-,; U JJ il ii-J' J^' 10^«^ --^^' >^^ 

o 

«jU.i, y,yi bji^ U* ^>4>^ M >iU^ J^l "• 

^.,y«su, yi |.,jo y iuLsyi ;;,u ^U-i ^' yj^ ^^^- cj' 
iL^I '^, ^ui ^ i^ u' ^^^ '^^ ^ u^^J^^i^ 

gjv^JI ^ ^UaJLJLJ d^ 'U o^U ^jLkUJJ ^^i^. L*i' 

iu^lj .UiU ^jLkJL4J ur*-^^ '^*^^' "^^ ^**^ 
^. Jc. ^ ^;JI, f4^' i' ^LkU.';^^U^ J^ 

5ja* ^Ul^I^ ;LoGI ^^. o' cj*Ja^^^' ^- u-^> ^„, 

juJL* XoJ U U4AX Jer^lj J^i J**^ J^ '''^^'i 'Sf^ 
r;^. .!.>-,■ ^ apogr. £>U^I. 5 apQgr. vi^il^ correxit 
MUller. ♦ apogr. ^'fj'.. ' apogr. •^"v 




— lO — 



— II — 



J^ «"Lxil 3^ JL^- ^, ^3^ aJl^ «^^ ^L* 
crAli ^_jx^\ J^ \^^ 13, j^, j^Li dUi* 5j,yC 

i a"^ •'^' >^^ ^ 'j/^ u' ^!;^' ;'7*^'j 'i^l^, 
^*-^'';')^' vt^' ;'>' ^ ^r^ 'sL J^ «^ ,iU 

^ ,5**^ cXSj jpl ^iUi ^ ^, H\^\ JLi, juu- ^ ^5J 

Lik* i^L?, s;^; .^^^L? ^'JL;j,- ^i 

(^^ ^ ol^yi J.* jquso ^^1 dULjU ^^ y 

"/c^* ^ l;- ^i oiu ji iu::j ^ ^^i ^l-^, 
^^;i^5ii j^ juii ^i^i ^ ^, ^, ^jufj ^ x*^^* 

l^ ^\d^\y ^l^l ^plo aiii ^jljoill^ JUI 3 |V*-aJI 

.UaJ ^ i) L. dJi, ^y^-i, ^ip ,^u, ^i ^,^ 

U^ ^ 'w«a*JI ^ljju ojju ^jl dLLJJ ^yiAi, 4X* 
^iUI ^ vOJi J,U -l^- Lxxx^ y^ Lu.U Ij^jui *u^ 

^ "cj'-*^^-' o^' (j-0 ltX»j ^'-'^' 

• apogr. UUaL- correxit Muller. ' i\ deest in apographo; 

postulatur vero sensus ratione. 3 apogr. ***«-, correxit MUUer. 
4 apogr. ilsuij correxit MuUer. s apogr. w. • « apogr. 

numerum sing. ,j^ praebet 7 apogr. *;ij.^i sine puncto dia- 

critico. » apogr. «Uj. 9 apogr. v-»*'l; lAU v-Wl. •• lAU lyU. 
" verb ajsVs~flJ| j^uii desunt in apographo; supplevi locum ex lAU. 



|,^UI 131 o^T*^ u-*^' ^ ';*^ ^^^ '^'^' "^ ^ 
^ u-uJ, ^Uw Uj J^5 «xi* ^L^I ,KLxw Uj u-J 

J,l Jy» ^jJl ii;yi>^ ^jJJJu -^jl «iU S^l LiU ^4^1 i 
^^1 ^^. Jo^JIjI Ju« J-. J-Oil ia:^! i ;^'l ^ 



- .«^ 






; 



Ul 



J^ 



jj *iU ^d JUi Ji:>yi IJ^ ^.LJUaJ v^I bl v:!^^ JUi y:.yi 

jJLjUj vLu^ ooI bl ^l 



^o ^ 



dLJL*^ ^ S;^ ^il ^ ^ c' f-' '.5*^. '^} 

i^*u E«^ ^i^i ^iuc? l;L" y, a*i ooi ^5 jji j^ 



i^JL*^, ;ycyi dju* ^y»^ i^^w» 



iv4i L^M ^l-i*" 7^5 (v^^l 'iU tX? v^j^Jt^. u^ 1**^*^ 
^4«^ Uxi ^ ^^ ^'^ -^^^ i >^^ -^^ Cf 
^^1 JL|xIJ y Jl ^:>} 'Jj^. '-Hi^ 1^.'; ij-° '^^T^ 

l^^^l U ij-JU ^, vSb ^yi ^,Xw 5i, |V»;^U ^'Xiiu 



■ apogr. f^iiu". ' apogr. £-to-l. ^ apogr. -J*!. 

4 apogr. MM. ' apogr. ^. « inter Jl et »,^ extat in 

apographo „,., quod non nisi errore propter sequens ^ ortum 
esse puto. 



— la ^ 



Q© > 



&JL=lf ^^LJI sJue 



^ ^ (J yj^ ^^ f^ (^ y^^ ^t/3 '^W jj^ »yb 

Lo d^i ,j-M^ ^ J-UII ^i^yj ^l viJUXxl jjj iJl 1 3. 

^ jJl ^l^ aul^l 3 sdJj 'Jc^li 
^^1 Juu^ ^^1 L^ v«.^A*JJo ^l ^^yi J^l |JUi^ 

^Uyi^ V^T^' i "^^' <s^^'^ *7^' J^^ Ucj^l iiJLj 

^IJlJI ^I^ oJUJI^ 

^u\ ^^u £;ijlH ^ L^ pixb- ^i ^^^- ^y^ 

J^l J;-^-wwc^* ib ^jiiaJU pjejLjDl ^ ycT^I j.iUaj ^^*>Uaj 
^jiaAj^^l iLo^ XjJ^ JJo^ Uxj Jo dpjo ^ ^ viL»J 
^ J*>ydl ^T^I pJUT^ ^-^1 J^ !i>U ool lol ki^^b 
IjLoly JjL) (^yJI ^^ o3yJI ^l iJUI^ UJLo Juu oUjudJI 

jv^- J^ dU (jiiJL^iuJ iuUM ^il jjyJI ^ l^ iki iltf li^ 

jUiiii JjAii -^ Jr j^ ^u j.gyi ^ jjuT^ 

jl^ ;j*.UJl <^yX3 3 ^^' U il ylxJl v:;^^ JUyi ^^.SUJ^ 

^U^yi LjiyyG* 

j;i y^T^ ^^ ^ ^ jJi j^i^/jju ykJL) j^ti 

^ L^l iiJi ^-1 s^UiJoyi^ JJ:SJ| L^v> ^^1 ^IJ^I 

Jl ^sLLiJI yS^ l^yl jV^jl ^i^ ^^ JwJI^ l>U^ Jl j.^. .>^ 

' apogr. dJJU». correxit Miiller. ' apogr. jiyi^V». •' apogr. V. 
< apogr. l)*wJ. 5 apogr. jliilllj. 



— 13 — 



»^i '«''-j' ^*^' '>-^'j **^y' '^''^' '^•'^" ^ ^^ 

^ ^' J6JJI; u6^yi «*►> J^ 

;;^- ^i^ i^\^ i« d;^» 4^V cJ?^ ^^ "^n '^^ 

" dJL^ £^S J/JJ ^y*^^'/'^^^' 



LJt 



apogr. J^ (quod legendum fuit ^-). ' apogr. ^J>\. 



VERSIO; 

EPISTULA ARISTOTELIS AD ALEXANDRUM DE 

REGIMINE. 



In nomine Dei, Clementis, Misericordis. 

I. Admiratio quidem facinorum tuorum paene abolita est 

continua eorum serie, qua facta sunt ut res vetus, cui adsuevimus, 

non sicut aliquid novi, quod miramur; gaudio vero de rebus iis, 

quae tibi contingunt, non vacamus, praesertim si felicitatis tuae 

amplitudinem reputemus, cumque sis talis, de quo recte dicit 

populus: «non mentitur, qui te laudat». 

^ord?n"a°ndi** Pervenit autem ad nos nuntius te post morbum% in quem 

"""gSque^^" i^^i^is^i Babylone, post victorias, quas reportasti de Dario iisque, 



1 apographi scriptura etsi continua est, tamen melioris perspicuitatis 
gratia ex re duxi epistulam in capita dividere eorumque summam in margine 
adscribere. 

2 vocem IjJiJ), quae proprie notionem ocasus» habeat, hoc loco non 
de «pugna» sed de «morboi» esse intelligendam variis de causis mihi pro- 
batur. Etenim primum vel rerum rationes, quae huic epistulae subsunt, magis 
id temporis momentum spectare videntur, quo Alexander Babylone morbo 
correptus est, quam illud post pugnam apud Arbelam commissam, de qua 
sola secundum traditam vocem jjU cogitari potest. Sed magis etiam verborum 
coniunctio significationi «pugnae» obstat. Legimus enim sic: te post i«5|J|, 

qui tibi accidit Babylone, et victorias, quas de Dario — reportasti, et 

pericula illorum bellorum, quae subiisti, et aerumnas sqq. Quod si esset 
Jx5iyi «pugna» itaque ovictorias» quasi explicatio huius vocis, pergendum 
fuit non ».et periculay»^ sicut legitur, sed apost periailar> et v^post aerumnasy> 
sqq. Sin de «morbo» vocem accipis, sana est epistulae lectio et recta. 
Ceterum non video, cur significationis «pugnae» gratia a tradita lectione ub 
recedamus. 



uare in 
pace praeci- 



- 15 - 

qui partes eius sequebantur, post pericula illorum bellorum, quae 
subiisti, post aerumnas, quas pertolerasti, coepisse operam navare 
in aliusmodi rebus, quae maiestati tuae et altitudini conveniunt; 
sed necesse est te antea vacare contemplationi rerum earum, 
quae praestant bonum civitatum statum, inprimis ferendarum 
legum. Est enim hoc studium laudabile, quod tibi curae esse 
debet tibique affert gloriam famamque praeclaram. Nam haud 
ignoras, quid sit assecutus Lycurgus institutione legum suae 
civitatis; sed pro amplitudine regni tui et numero urbium tuarum 
amplior erit tua gloria quam eius, qui unam civitatem bene 
instituit; eritque tibi aeterna gloria et celsitudo, cum institutio 
legum sit salus populi et perpetuitas incolumitatis et concordia 

subditorum. • • o 

2. Multi vero homines arbitrati sunt non esse opus pnncipe, p^'^, 
qui instituat leges, nisi belli temporibus; dissolutis contra bellis ^""^^.^^^^ 
divulgataque pace et tranquillitate careri eo posse. Adducti 
nimirum sunt ad hanc sententiam, quod opinantur fortunarum 
usum rem esse cuivis facilem accessuS contra difficile esse perferre 
calamitates neque valere ad hoc unumquemque. Sed equidem 
hanc sententiam non probo, multo magis contrarium mihi rectum 
videtur esse propterea, quod homines, si sollicitantur calamitatibus, 
prudentes et sapientes fiunt idque expetunt, quod salutem afferat; 
item, si terrores eos accedunt, id assequi student, quod illos a 
se arceat; sin vergunt ad incolumitatem, inclinant ad crimina 
et iniurias exuuntque prudentiae fraenum. Quamobrem nihil 
fortasse inveneris difficilius quam manere prudentiam in condi- 
tionis laxitate.et commoditate; sed saepissime in rebus secundis 
abducitur et amovetur prudentia; itaque maxime opus sunt 
hominibus leges, si tranquiUitate et pace utuntur. Nam si bella 
geruntur, multi in iis casus eveniunt; qui si eveniunt, cauti 
homines et prudentes sunt. Sed in pace quoque multi casus 
eveniunt; tunc vero homines inertes sunt et negligunt res suas. 
In hac igitur conditione opus est populo eruditio et lex. 

3. Sed lex non fit lex, nisi vita dirigitur secundum eam ; Q^-;;^?^^^- 
vivunt autem homines secundum legem, si princeps iis est, qui ^«- 



X proprie: fontem profano vulgo se offerentem. 



i6 — 



- 17 



eos adducit ad legem. Sed hoc non potest efficere nisi is, 
cuius principatus est legitimus, non discordia civilis vel iniusta 
tyrannis. Quiete vero et tranquillitate perfrui non est eiusmodi, 
quod unusquisque sciat, sicut illi arbitrati sunt; etenim, si hoc 
ita esset, patres quoque deberent bona sua inter filios dividere 
inde a prima eorum pueritia. Sed sicut nuUo modo fieri potest, 
ut tradant bona sua pueris, ita fieri minime potest,' ut tradatur 
civitatis regimen populo, cum sint populi mores similes puerorum 
moribus, quorum utrumque genus desiderat custodes et rectores. 
Hoc quoque huiusce rei utaris exemplo, quod vides fortunae 
conversiones et dynastiarum commutationes atque animad\^ertis 
non durare regnorum status ullo modo aut in ulla civitate; nam 
eiusmodi commutationes et in Asiae et in Europae et in aliis 
terris vidimus. Occupabant enim Asiae imperium vicissim Assyrii 
et Babylonii, his successerunt Medi, hisce Persae. Item multas 
alias eiusmodi mutationes invenies. Ex quibus omnibus hoc 
unum colligere licet, quod iam supra memoravimus, difficilius 
esse in rebus secundis libere ver^ari quam adversa pertolerare. 
Huc referendum est, quod vides eos, qui consecuti sint imperium 
inter calamitates afflictionesque, postea vero res suas docente 
experientia magis magisque auxerint, longum per tempus floruisse 
imperiumque ad felicitatem et prosperum finem eduxisse; contra 
eos, qui adoleverint inter otium et securitatem, quibus res ad 
vitam necessariae affluxerint sine labore, quibus nihil mali inciderit, 
nihil terroris attigerit, contrarium habuisse exitum. Sic vides 
florere civitates et inclarescere afflictionibus et aerumnis, interire 
et deleri mollitie et otio in cessationem homines vocantibus. 
Homines vero propterea plerumque in otium pelliciuntur, quod 
eo delectantur. Cuius rei causa est, quod repudiant disciplinam 
et bonos mores fugientes labores et praeferunt otium et segnitiam 
quaerentes quietem. Sic vero perdunt vitam suam in quaerendis 
deliciis, quae calamitates afferunt. Neque ullo modo durare 
potest regnum, si rebus vanis homines indulgent eruditionemque 
ad nihilum redigunt; nulla tunc defensio rerum sacrarum, nulla 
denique salus populi. Quae cum ita sint, primo desiderat civitas 
leges bene ordinatas, dein principem, qui eas instituat populumque 
ad bonos mores adducat et quidem homines vilis et ferocis 



indolis per timorem, homines vero generosi nobilisque animi 

per pudorem. -^t, • 

4. Quomodo vero fit lex communis nisi principe commum? Bonus^prm- 

quis porro colligit homines ad familiaritatem et bonam condi- -"bus -- 

tionem, quis perficit legem et exequitur nisi vir, cui est magna ^-f^^i^,^ 

potentia, conspicua potestas in magna urbe, ut possit esse legibus 

adiutor, hominibus familiaritatis vinculum. Talis enim vir efficere 

potest, ut in civitate boni mores maneant et foedae res prohi- 

beantur; neque possunt florere civitates nisi bono statu principum 

et rectorum. Oportet vero hunc virum esse intelligentem et 

probum, qui non solum strenuitate et iustitia et virtutibus excellat, 

verum etiam potentia et belli apparatu, ut coercere populum 

et ad leges adducere possit. Multi enim populi non obtemperant 

aequitati neque obsequuntur iuri. His si nullus inest timor, 

inclinant ad res vanas nec non dissolvendas leges. Quapropter 

in hac maxime conditione opus est principe legitimo, qui in unum 

cogat rem populi, ut sunt illiS praecipue Graeciae civitates, quae 

adeo sunt coniunctae^ ut unum regnum efficiant. Neque venit 

civitatum bona conditio nisi a bona conditione principum et 

rectorum, sicut vidimus in urbibus Lacedaemone et Athenis. 

Regnabant enim in altera reges (tyranni)3 et instituebant leges, 

praetores^ (arbitri) in altera. Ita aedificatae hae urbes amplamque 

famam nactae sunt. Ex altera vero parte discordia quoque et 

nequitia et corruptio, quae in civitates ingruerunt, principum et 

rectorum pravo regimine orta sunt, cum ei in vanis libidinibus 

curas consumpserint neglexerintque civitatis gubernationem, ex 

qua gloria paritur, quae manet in terra usque in aeternitatem. 

5. Oportet porro regem subditos non opum et victus etiu™^^^ 

pecorum sed familiae et amicorum loco habere neque petere reg^rnm^ap. 

honorem populo invisum sed eum, quo pulchris facmoribus 

rectoque regimine dignus sit; eundemque duas res habere con- 

iunctas, quae sunt amplissimae momento et maximae potentia, 



1 i. e. nostrae aetatis homines. 

2 sciL Alexandri opera. 

3 sCa^ est graecum xvpavvoq. 

4 $\j est graecum &px<wv. 



4< 



i8 



nempe amorem populi et admirationem. Omnes quidem principes 
optant, ut hasce res nanciscantur, perraro tamen nanciscuntur; 
multo magis fere semper in contrarium incidunt, scilicet in 
magnum odium et contemptionem , quippe qui velint, ut sibi 
solis vindicent commoda solique utantur bona vitae conditione 
optentque, ne quis particeps sit illorum bonorum neve secum 
de iis certet. Accipitur vero hoc a popiilo loco malorum faci- 
norum, quae sibi accidant, et invisi, quod se assequatur. Quam- 
obrem id odii et malevolentiae existit adversus ipsos reges 
eorumque facinora ex duritie et nequitia genita, quod causa 
est, cur contemnantur et vituperentur. Idcirco eum, qui imperio 
ornatus sit, possidere has ambas res oportet; hisce enim legitime 
occupat et imperium et eius dignitatem, ut regi se ab eo patiatur 
populus et libenter oboediat. Contra si eis caret, non solum 
vituperant eum homines et despiciunt verum etiam oderunt et 
in eum irruunt. Spero autem tibi praesto esse hasce ambas 
virtutes; neque dico hoc homini, qui re potitus sit, qua non sit 
dignus; potius illum, qui hoc dicto usus sit\ vituperatione 
digniorem duxerim quam laude^ 

6. Neque te iratum reddat in subditos, si audis esse inter 
eos, qui tecum in studiis tuis laudabilibus certent vel studeant, 
ut auctoritate te aequent, quamdiu non extiterit manifesta re- 
bellatio. Plebis enim studia nullius momenti sunt; ii vero, qui 
tecum certant, oriundi sunt ex summa nobilitate, quorum cogi- 
tationes et sublimia studia ad id properant, praesertim cum iam 
pulchrum tentamen sustentaverint. Quae cum ita sint, optimuni 
iis tibique in iis^ est praestantiam tuam super eos hominesque 
universos apparere, cum eos superes in ea re, in qua tecum 
contenderunt, ut tandem pareant agnoscentes praestantiam tuam 
et imitantes virtutes tuas. Neque vero debet is, qui iustitiae 
studet, aliquem metuere; quin etiam dicunt eos, qui iusti sint, 
ne Deum quidem ipsum timere, quod ita intelligendum puto, 
non inesse in iis timorem Dei, quippe qui benevolentiam eius 
quaerant iussaque exequantur. 

1 scil. adversus imperio indignum. 

2 nempe propter pericula pro tali dicto expectanda. 

3 i. e. in hisce eorum studiis. 



- »9 - 

7 Neque sum nescius indolem tuam vario quodam modo 
formatam esse ex iustitia et superbia, ex clementia et asperitate 
et hoc inprimis efficere, ut homines te admirentur, maxime vero, 
si successum gubernationis tuae et eventum facinorum tuorum 
respiciant; nam spes eorum firmiter posita est in regni tui diu- 
turnitate et pace terrarum sub imperio tuo. 

Praeterea haud ignoro te respuere delatorum maUficia et 
abhorrere a rerum vanarum consuetudine ; haec vero tua virtus 
utiUs est cum universo populo tum optimis et sap.ent.ss.mis. 

Ceterum est mea de te opinio te d.ligere dignitatem, mprunis 
si ea a potentibus et fortibus viris tibi contingat, et optare, ut 
eam non timore sed verecundia eorum consequare; hoc vero 
certe tibi continget, si praefers, qui te honorent et adulentur et 
familiaritatem tuam quaerant. Perquisitio contra omms re^ 
quaecunque ad te pervenit, et perscrutatio causarutn, quae ad 
te accedunt, donec discemas, quid sit dignum, qu.d .nd.gnum, 
sunt negotia regno tuo indigna, quod in hac re delatores abs 
te arcere nequeas; potius id arcebis, si animadvertens .n eum 
quem huic rei' deditum cognoveris, et poena eum affecens et 
gravi duritie, ut sit monitio eorum, qui eius s.m.les sunt. et 
deterrimentum aliorum, ne idem delinquant. 

8. Puto porro apte fieri ad conservandam pacem et ad 
aeternitatem gloriae tuae, quod Persas (a finibus suis?) solhates; 
hoc enim merito iis fit; nam aequum est te facere cum hom.ne, 
sicut ipse fecit. Recta enim populi studia et firmat.o reverentme 
in animis nob.lium, qua tibi libenter oboediant, res d.ffiahs est, 
quae non conficitur nisi longo temporis spatio et cont.nua non- 
nuUarum aetatum serie; nam si inveniunt socord.am et offertur 
iis occasio, arripiunt eam habentque, qui eos in hac re luvent; 
quare est prudentis regiminis recta remedia quaerere quae et 
Sonae conditionis dinturnitatem et vitam tumultu et sed. .onibus 
liberam praestent. Oportet ergo te, quamvis sint multa fac.nora 
ua res abs te gestae clarae, haec^ semovere pulchra av.tatum 
conditione instituenda; haec vero existit coniunctione duanam 



1 i. e. calumniis. 

2 scil. tumultus et bella civilia. 



"1 * 



— 20 



— 21 



rerum, quae sunt pulchritudo status et integritas vitae; haruni 
enim coniunctione efficitur salus et recta conditio civitatum. 
Quae si seiunguntur, prima efficit, ut voluptatibus homines sese 
dent et corruptioni nequitiaeque inserviant, altera vero, ut abs- 
tineant quidem a rebus illicitis et indecoris bonamque agendi 
rationem sequantur sed hoc in calamitatibus et afflictionibus. 
Itaque oportet eum, qui sibi vindicet amplitudinem imperii 
magnamque potentiam, operam dare, ut efferat coniunctionem 
ambarum rerum ita quidem, ut altera alteri non cedat. 

9. Ac mihi quidem videntur esse in quavis re perfecta duae 
actiones vel agendi rationes, prima huius rei comparatio, altera 
usurpatio; quarum primam iam consecutus es; acquisivisti enim 
praeter illa, quae a patre tuo ad te pervenerunt, magnam laudem 
et occupasti immensas terras et nactus es gloriae amplitudinem 
et nominis nobilitatem, quantam adhuc nemo nostra aetate. 
Kestat ergo tibi altera, usurpatio rerum earum, quas cosecutus 
es, rectaque earuni institutio. Nos vero certe speramus fore, 
ut hoc tibi contingat amore tuo generositatis et adspiratione 
celsitudinis et auctione virtutum earum, quae iam antea in te 
inerant. Haud quidem ignoro animum tuum pugnas et ex- 
peditiones appetere, quas distulisti et ad quas paratus es — et 
profecto! successum praebuit Deus studiis tuis et paravit tibi 
locum — reminiscaris tamen etiam damnorum, quae occurrunt 
huic felicitati ex fortunae mutatione et cotidianis calamitatibus 
et recorderis eius rei in certaminibus tuis pro te ipso et terris 
tuis susceptis. 

10. Rex es factus tui generis hominum et ad egregium 
regnum pervenisti; quod vero nobilitare possit principatum tuum 
et augere amplitudine, hoc est, ut praestantes reddere studeas 
subditos sisque rex civium bonorum et laudandorum non ma- 
lorum et vituperandorum. Tyrannis enim, etsi variis de causis 
vituperatur, praecipue tamen vituperatione digna est propterea, 
quod imperii auctoritatem diminuit; hoc vero eo fit, quod tyran- 
nus imperium suum in subditos exercet tamquam in servos, non 
tamquam in liberos ingenuosque. Regnum autem in liberos 
homines praestantius est regno in servos. Talis igitur tyrannus 
eiusmodi est, ut malit pecora pascere quam regere homines; 



nua tamen in re recte se agere eiusque emolumentu.Ti capere 
arbitratur. En! habes statum. habes agendi rationem tyranm. 
nui gloriam et laudem imperii quaerit et contrarium nanciscitur. 
Nihil enim a regimine remotius est quam tyrannis, qu.a tyrannus 
i„ conditione domini est, rex vero in conditione patns^ S.c rex 
Persarum unumquemque appellabat servum et inap.ebat a fih.s 
suis- haec vero res minuit imperii auctoritatem, quod regnura 
in liberos et bonos homines melius est dominatione .n servos 
quamvis multos. Plerique autem, qui ante hoc tempus regnabant, 
id tantum agebant, ut commodis principatus et impen, fruerentur, 
prout erant; ideoque auctoritatem consecuti sunt ex t.more 
non amore; haec vero auctoritas brevis est et caduca, quod 
simul cum tvranni morte extinguitur. Ea contra laus, quae 
pulchris facinoribus paritur, aeterna manet nuUoque pentura tem- 
nore Huic laudi te studere decet, quia neque m pnstina tua 
vita neque sub tuo imperio ahquid detrimenti vel negUgent.ae 
invenitur; immo vero est regnum tuum nobile, quaeque t.bi ela- 
Lata s^nt, pulchra et decora. Quae cum ita s.nt, obsequans 
oportet precibus nostris et exequaris, quae praescnp.simus. 

II Duabus imprimis rebus studeas, quae sunt quasi re. 
nodi, ut sis iustus et clemens. Nam duae tantum rat.ones 
diveisae sunt, quae diuturn.tatem imperii praestent. Mult. en.m 
homines scilicet stulti non parent principi nisi timore commot.; 
quare huic opus est severitate adversus eos. Contra bon. 
oboediunt adducti verecundia et amore; quare opus est pnncp. 
adversus hosce intelligentia et benignitate, ut ita constet regnum 
oboedientia ab altera parte, ab altera necess.tate. Non vero 
decet principem viros claros et obscuros uno eodemque modo 
tractare sed reddere, quod cuique conveniat. Omnes hom.nes 
volunt esse sibi dominum indole quadam omn.bus commum 
perducti; optant autem, ut iUe iustus et naturae conven.ens s.t. 
Rex enim si non iustus est, non rex est, immo invisus tyrannus. 
Tu vero dignus es, qui populi studia principatu. concl.es eo, 
quod gustandum iis das regiminis tui praestantiam removesque 
ab iisfngratam violentiam. Servi enim, si ofiferuntur emptonbus 
non quaerunt eorum divitias et dignitatem sed tantum dunt.em 
et cnldelitatem. Ingenui vero digni sunt, qui hoc mcommodum 



— 22 — 

effugiant, si rex eius causa est, donec petentes eum regno 
depellant. Contra si rebellionem repressisti, deponito cum belli 
instrumentis instrumenta quoque violentiae, quod in illa quidem 
conditione hostes erant-, in hac vero alii facti sunt; idcirco 
oportet, ut violentiae loco misericordem, asperitatis loco cle- 
mentem adversus eos te praebeas. Neque vero decet regem 
odisse nobiles sed cum hosce tum universum populum pulchris 
facinoribus cumulare, ut perveniat e generis nobilitate in nobili- 
tatem eam, quae generositate et bonis moribus paritur. Scias 
porro nobiles dignitatis iniuriam aegrius ferre quam opum et 
corporum iacturam; libenter enim et bona sua et corpora lar- 
giuntur, dummodo dignitatis et auctoritatis iniuria ne afficiantur. 
Ut hoc minime decet regem sic ne amicos quidem immerito 
vexare, cum id vilis animi et negligentiae indicium sit. Item 
debet rex irae modum nosse,' ne sit ira eius dura et aspera 
neve rursus debilis et infirma; illud enim ex ferarum, hoc ex 
infantium more est. 

12. Nec sum securus, ne in accipiendis consiliis in idem 
incidas, quod plurimis hominibus accidere solet. Plerique enim, 
si consuluntur, non id consilium dant, quod ex re consulentis 
sed quod ex sua re est, neque id, ex quo in nova illa re quid- 
quam commodi affluere possit^ sed quod sibi solis emolumentum 
pariat. Ego vero tibi commendo, ut imiteris consilium illius, qui 
dicit: Profecto, perpetratio boni semper praestantior est per- 
petratione maH. Enixe porro operam des, ut proximis tuis 
ultima praestes. lustitia enim est laudata et magni aestimata 
non solum apud sapientes universos verum etiam apud stultos 
Fieri vero potest, ut coerceantur mala remediis bonis aut malis. 
Tamen haec altera ratio praestantior est, quod coercere mala malo 
asperum, bono autem benignitas est. Eius quoque reminiscaris, 
quod de homine quodam narratur, cui alter consilium dabat, 
cum dicebat : si ego essem tu, necarem hunc hominem ; cui ille 
respondens: sed quia non sum tu, eum non necabo. Neque 
decet te accipere consilium, quod dignitati tuae non conveniat; 



I Clitine nex auctori hoc scribenti ob oculus versabatur? 
^ sc. consulenti. 



— 23 — 

neque rationem habeas hominum eorum, quorum consilia sunt 
S. opiniones vanae, qui miscent apud te -got.a teque ad- 
versus ^pulum incitant. Non enim aequ.tatem efferunt mter 
hanc rem'et sese ipsos vel arripienda sibi ^olum..U. S.d 
nerosum quoque te reddunt in rebus gerend.s. qu.a ex tua 
^ r eorum Vestas est. Equidem P-sus al.ter de commodo 
L iudico. Non enim decet te eorum agend. '-aj.onem m tan 
quod non similis et eadem tibi atque .U.s res est, nequ. re^ 
ea quae illis affert sive gloriam sive .gnomm.am, t.b. .dem 
IffLrt Omnia vero, quaecunque possident. mun.ficent.a et 
geSositate tua nacti sunt, quia illis, qui nih.l poss.debant, 
omnia quae postea habent, lucri loco sunt. 

; Potes autem asservare apud homines facmorum pulchn- 
tudinem, quorum laus divulgabitur in omnes terrae reg.ones. 
Qu raripeoccasionemeiusintempore; id enim, ^uod hommes 
admirantur, est morum constantia et stud.o^m magn.ficenm 
atque id, cuius gratia diligunt. modest.a et facjhtas est^ Saas 
norro res quibus pariatur memona et ampla fama, esse tres, 
pra.n Pulchritudinem morum. alteram bellorum et pugnarum 
SperLiam. tertiam prosperitatem ^tatum. Nequ^ re^^^^^^^ 
veris quominus edicas res eas, quae populum contentum reddere 
pos Int Homines enim Ubentius oboediunt persuas.on. quam 
violentiae; neque arbitratus sis auctor.tatem tuam ^acce re d 
minui- immo vero altitudo tua et dign.tas augetur, s., quamv.s 
^ i pTtestas, persuadere studeas. Infirmorum en.m amor 
du,:^LCetu;. Ltra potentium amor -destia my n^^^^^^^^ 
animus- ne igitur abstinueris ab amore popuh, ut t.b. .ps. amor 
^tTon^r ab iis contingat. Scias quoque tempus afficere quasv. 
res ideoque dissolvere (acinora et abolere res gestas et delere 
^::moriam praeter eam. quae .n animis -fi-ata e« 

quem hereditatis quodam iure postentas P^^^^^^^^^^^f/^^^^aZ; 
ut nanciscare memoriam pulchram, quae non "^»"*"--' ^^^*;;^"^ 
in eas civitates. quas intraverit fragilitas et -rrupt.o, hasce 
pervenisse principum et rectorum pravitate, ^^^^^^^1^^^^^. 
onem commodorum praetulerint curae re.pubhcae et ordmat.on. 

1 de qua consulitur. 



fr 



— 24 



legum civitatum et curas converterint in accelerandis voluptatibus 
libidinibusque et civitatis regimen neglexerint, cuius vestigia 
manent in terra per omne aevum. Tuarum vero rerum exitum 
fore prosperum spero teque operam collocaturum in acquirendis 
illis moribus apud Graecos laudatis, praesertim cum egregie cum 
tua indole consentiant. Studeas ergo, ut acquiras memoriam, 
quae non extinguatur, eo, quod in hominum animis deponas 
amorem, quo facinorum tuorum memoria asservetur et nobili- 
tentur laudabilia tua studia in aeternum, nec non veneratio 
memoriae tuae et utilitas praestantis tui regiminis. 
Ac salus ad te et supra te! 



ADNOTATIONES CRITICAE. 

Continuo commentario quominus instruam orationem supra 
editam, sunt, quae prohibeant, imprimis causae duae, altera, 
quod, cum de codicis Vaticani scriptura non semper satis constet, 
saepenumero in cassum dissereremus, altera vero, quod, quid 
ego de locis, qui dubitationi obnoxii sunt, iudicem, tam ex 
versione quam vel inde apparet, quod eiusmodi locos vocalibus 
instruxi. Contra haud inutile fore arbitror de necessitudine, 
quae intercedat inter hancce epistulam et illos Fihristianos locos,' 
paucis disserere. Qua in quaestione ad meliorem comparationem 
illos ipsos locos adferre Uceat; est vero primus hic: w^l ^» 
A^.j^V V 4j jJ j3 pijiii ^^^ ^)V^ ^y^y^ *«-» ^ «^'^ ^ 
jUJb ^^1 ^j4 '-> *-^' Jy^ ^ ^h ^ ^*^- ^^^^^ ^'^ exhibetur: 

^V\ J) l3)U |j\i ^4:U«JLa- 4J Ul If ^^" J^'IJ^I (^)^' ''^' cT^" o' 
^ Si^l J) ^Uil ^yO U ^^l> HA^I )l^ ^^^ 5^' J' W"^ 
&CJJI5 ^^^ J^ Quos si cum epistulae locis huc pertinentibus 
comparamus primum fugere non potest neque ordinem neque 
formam sentientiarum esse prorsus eundem atque in epistulae 
contextu, quin interdum totas sententias ommissas esse. Sic 
in primo loco enuntiatum ilUid, quod cum ^j^l ^l^ incipit, 
usque ad ^ lilj desiderari videmus. Eiusmodi defectus sive 
singulorum verborum sive totarum sententiarum etiam intra 
secundum locum extant, quos tamen enumerare propter ordi- 
nem plane disturbatum omitto. Praeterea vero, ni faUor, pro 
rarioribus verbis, quae in epistula exhibentur, in Fihristianis 



I Ritab-ul-Fihrist. ed. Fliigel I, 247. 



— 26 -- 

locis magis usitata posita sunt. (ex. gr. in initio ^.j^l^ pro 
^.j^ir, in loco secundo pro ^>a- soUicitare ^>*.l contristare, 
pro 4;iJl cupiditas »;iJI malum; ementadionem vero, quam in 
initio epistulae ex Fihristo arcessivi, jJl pro ^. etiam sic de- 
fendere non dubito, quod non solum sensu postulatur verum 
etiam, uti videre licet, aliquatenus litterarum similitudine pro- 
batur.) Quae cum ita sint, concedendum puto, non ex aliquo 
libro sed ex memoria illos locos ab auctore Fihristi adlatos esse. 
Sed sicut iam in praefatione memora\imus, exhibetur in 
eodem Fihristi capite etiam tertius quidam locus, qui huic eidem 
epistulae attribuitur, in ea vero nusquam reperitur. Legitur 
autem sic: J\y^V] ^jj, S^i^b j^l ^^Jj ^jyo jj^VI Ijj^u; 
jiJlj iiiiUJO jll^Jlj 4-o.lj^O ^l Jifclj l.i^V J^i^i^' ^5^5 *^V^. 
iijUUl Ji)l5 8;i*wJ0 4-^UJI JAI5 y\3^\j U\yJ\ JAI5 ^O iAU-JI 

l4sib ;;,li ic^UJlj Hi^lj jUclJl Jli)l5 >JI u^ *^>^' *"?*^ r^* 
jUcL-UI ^UJI ^5 j.lj:uyi l^-i; ^ h. e. obsistite inimicis cum 
placabilitate, iis, qui sese excusare volunt, cum venia, confiten- 
tibus cum benignitate, impudentibus cum contradictione, superbis 
cum dolo, invidis cum instigatione, temerariis cum clementia, 
acribus cum gravitate, malum inferre studentibus cum con- 
temptione, iracundis cum cautione; in rebus dubiis caute agite, 
in manifestis acriter, obscura perscrutamini ; cum regibus vero si 
commercium vobis est, servate secretorum fidem, agite probe, 
laudibus extollite, consuetudinem eorum consectamini; volunt 
enim sese et laudari et hominibus tamquam servis uti. 

Huiusce loci indolem ab epistulae forma valde discrepare, 
quis est, quin primo obtutu animadvertat. Etenim cum epistula 
ad unum data sit unumque alloquatur, hoc loco plures petuntur. 
Sed ne conditio quidem eorum, qui in utroque scripto appellan- 
tur, est eadem. Epistulam enim ad regem Alexandrum datam 
vel esse vel fingi, ex titulo apparet; loco contra Fihristiano 
reges non appellari, vel inde colligi licet. quod in extrema eius 
parte legimus: «cum regibus vero si vobis commercium est cet.» 
Utrum vero subditi universi an magistratus tantum eo adeantur, 
sat tuto diiudicari non posse arbitror. Hoc tamen intelligimus. 



— 27 — 

nihil esse huic loco cum epistula a nobis edita adeo, ut, etiamsi 
infuisset in contextu epistulae, nihilo minus nobis eiaendus 
fuerit. Quomodo vero in illo tenore collocari potuent, facile 
intelligemus, si respiciamus cum hic tum illic de vita pubhca 
praecepta dari meminerimusque, quod iam ante probavimus, 
auctorem iiosce locos ex memoria attuhsse. 

Superest, ut sententias consideremus eas, quas Ibn AD 
Useibia in componendis celeberrimis philosophi apophthegma- 
tibus ex hoc fonte hauserit. Sunt vero hae (ed. MiiUer pag. 75 
vers. 13 seqq.): 
W U.j^. ^5 hr^^ ^^ *i^y' ^^^' ^ o^ ^•'^ ^" ^J^'^ 

^! J u^5 ^/ ^^' ^ ^^- ^' ^'^' ^' ^^- ^' ^'^'^ 

,0 j^yi ^i (*) o>5 J ,^v\ j\ ^,) ^.^1 -ir^5 ;^' ^. "^^" 

j j^h u^' ^- >^ '^^^- ^5"^- ^^"' ^^'^ ^''"^; 

.UJI ^U^I ^ ^i cJ^ VA^ ^f^ h ^^ ^^^^ ^ ^>^' ^- '^' 

i^^ ^i^i i^x^y 5,/J.Ji cr^i e^5 ^^' cr-^' ^ ^*^" ^^ 

•(pag. 76 vers. 14) ^^^ ;^^. J^' ^^^ ^ ^"^- '^' ^^ ^^""^^' 
Quae etsi plerumque cum tectus scriptura accurate congruunt, 
tamen in iis quoque videre hcet, quomodo compilator prohxiores 
epistulae expUcationes in breves adstrictasque sententiarum 
formas redegerit. Nihilominus in hac quoque forma ad emen- 
dandum textum aliquantum afiferunt. Sic legimus in epistula 
WS^. ^I J ^5 ^/ i-v*ll ^ ^l (X-iy^l Jh apud Ibn Abi 
Useibiam vero aptius atque concinnius u>/ i-UJl ^ W^d ^l 
V^Sa^ JH] J ^y et rursus in apographo jUi-l ^ ^J cJ^ 
c^3 J- Ii^5 ^^' sine indicio defectus post ^; contra apud 
" Ibn Abi Useibia scriptura jU^' \:;- '^5 t^^ O^' ^/'^ ^^' 
^U-oJl extat, quae et sensu et tenore commendatur. Ceterum 
hasce quoque sententias ex memoria auctoris hic compositas 
esse vel propterea mihi probatur, quod H 0>5 J )^^^' J^ ^ 
non in fronte omnium sententiarum sed secundae tantum et 
quartae collocatum video, quo fit, ut ceterae alicunde arcessitae 
esse videri possint. - 



— 28 



QUAESTIONES. 



In fronte quaestiunculae , quam de epistula supra edita 
instituturi sumus, monere liceat, quod iam inde ex Bentlei saga- 
cissimis quaestionibus ' quasi lex apud philologos extitit, omnes 
epistulas, quae ex antiquitate nobis prodantur, ducendas esse 
spurias, donec certis rationibus contrarium comprobatum sit. 
Hoc si tenemus, via, quam ingrediamur in hisce quaestionibus, 
aliquatenus determinata est. Erunt enim primo nobis seligendae 
rationes eae, quae titulo, quo Aristoteles usurpatur auctor, suf- 
fragari, rursus eae, quae refragari videntur, ut ita accurata com- 
paratione facta efficiamus id, quod de auctore epistulae nobis 
iudicandum sit.- Quod si eum esse alium atque Aristotelem 
comparatio ostenderit, de tempore quoque inquirendum est, quo 
conscripta sit epistula ita quidem, ut eorum quoque hbrorum 
rationem habeamus, qui vel eundem vel similem titulum prae se 
ferant. Postremo reliquum erit, ut, quoad fieri poterit, de fato 
quoque indagemus, quod habuerit epistula inde a conscriptione 
usque ad id tempus, quo in arabicam linguam translata sit. 

Sed priusquam hanc dispositionem ipsam aggrediamur, pauca 
de alia re dicenda sunt, quam adhuc tacite supposuimus. Quaerat 
enim quispiam, quonam iure statuamus hanc epistulam versionem 
ex graeca Hngua factam, quidnam impediat, quominus ab ipsis 
Arabibus conscripta esse possit. Nam quod in graecis et 
latinis auctoribus animadvertere licet et epistulas et alia scripU 
in falsa nomina ab iis ficta esse, id apud arabicos quoque usu 
venisse inter omnes constat. Quare cetera, quae in promptu 
sunt, exempla afferre omittens satis habeo in memoriam revo- 
care, quod nuper vir doctissimus, R. Forster, in argutissima sua 
de secreto secretorum commentatione recte enucleasse mihi 
videtur, scriptum illud nescio a quo falsario confectum ab ipso 



I Bentley, Dissertation upon the epistoles of Phalaris with an Answer 
to C. Boyle, Lond. 1699. 



— 29 — 



4 



auctore ita editum esse, ut versionem operis Aristotelici id esse 
simularet. Sed quominus idem de hac epistula statuamus, obstat 
disertum versionis testimonium Ibn Nedimi, Fihristi auctoris, cum 
citaturus quosdam epistulae locos dicit: «Atque ei (AristoteU) 
ad eum (Alexandrum) nonnullae sunt epistulae, ex quarum 
numero haec est.» Dein adlatis, quae voluit, in hunc modum 
pergit- «Et haec est oratio summa eloquentia et sententiarum 
multitudine conspicua in versione ex altera Ungua in aUeram 
facta; quaUs vero debet esse in ipsius auctons sermone.». Cui 
testimonio eo magis fides habenda est, quod iUe vir lam cetero- 
quin in Utteris facile aequaUum doctissimus paulo post id tem- 
pus vixit, quo omnino AristoteUs scripta in arabicam Unguam 

verti coepta erant. 

Sed redimus ad propositum. Cuius fundamentum ita rec- 
tissime conici arbitror, si primo de argumento epistulae totaque 
eius indole fusius disseramus. 

Exorsus a coUaudatione rerum ab Alexandro prospere 
gestarum summo se gaudio affectum esse profitetur auctor, 
quod audierit, regem civitates, quas beUis modo confectis sibi 
subegerit, bonis legibus ornare in animo habere. Esse hoc 
munus laudabile, ex quo laus et fama cum apud aequales tum 
apud posteros sequatur. Neque rationem habeat rex eorum 
hominum, qui non opus esse principibus nisi beUorum tempo- 
ribus opinentur. MuUo magis in pace et otio desiderari et leges 
et discipUnam. Etenim cum aUae nationes quamvis soUicitatae 
continuis beUis non solum diuturnitatem habuerint, verum etiam 
assecuti sint gloriam maximam, aUas ob ipsam pacem et segne 
otium in voluptates prolapsas misere extinctas esse. Sed nihil 
prodesse solas leges, nisi simul adsit rector vel princeps, qui 
earum observationem praestet. Hunc vero principem non posse 
unum aUerumve esse sed solum virum, qui et consUio et manu 
fortis sit. Quas sententias postquam exempUs undique adlatis 
iUustravit et confirmavit, ipsam regnandi artem expUcat, ita 
quidem, ut primum universos principes, dein Alexandrum solum 
respiciat. Summam principis legem esse debere subditorum 
salutem. Haec vero cum non solum prosperitate conditionis 
scd etiam pulchritudine morum contineatur, hasce duas res ut 



— 28 



QUAESTIONES. 

In fronte quaestiunculae, quani de epistula supra edita 
instituturi sumus, monere liceat, quod iam inde ex Bentlei saga- 
cissimis quaestionibus ' quasi lex apud philologos extitit, omnes 
epistulas, quae ex antiquitate nobis prodantur, ducendas esse 
spurias, donec certis rationibus contrarium comprobatum sit. 
Hoc si tenemus, via, quam ingrediamur in hisce quaestionibus, 
aliquatenus determinata est. Erunt enim primo nobis seligendae 
rationes eae, quae titulo, quo Aristoteles usurpatur auctor, suf- 
fragari, rursus eae, quae refragari videntur, ut ita accurata com- 
paratione facta efficiamus id, quod de auctore epistulae nobis 
iudicandum sit.- Quod si eum esse alium atque Aristotelem 
comparatio ostenderit, de tempore quoque inquirendum est, quo 
conscripta sit epistula ita quidem, ut eorum quoque librorum 
rationem habeamus, qui vel eundem vel similem titulum prae se 
ferant. Postremo reliquum erit, ut, quoad fieri poterit, de fato 
quoque indagemus, quod habuerit epistula inde a conscriptione 
usque ad id tempus, quo in arabicam linguam translata sit. 

Sed priusquam hanc dispositionem ipsam aggrediamur, pauca 
de alia re dicenda sunt, quam adhuc tacite supposuimus. Quaerat 
enim quispiam, quonam iure statuamus hanc epistulam versionem 
ex graeca Ungua factam, quidnam impediat, quominus ab ipsis 
Arabibus conscripta esse possit. Nam quod in graecis et 
latinis auctoribus animadvertere licet et epistulas et alia scripta 
in falsa nomina ab iis ficta esse, id apud arabicos quoque usu 
venisse inter omnes constat. Quare cetera, quae in promptu 
sunt, exempla afferre omittens satis habeo in memoriam revo- 
care, quod nuper vir doctissimus, R. Forster, in argutissima sua 
de secreto secretorum commentatione recte enucleasse mihi 
videtur, scriptum illud nescio a quo falsario confectum ab ipso 



I Bentley, Dissertation upon the epistoles of Phalaris with an Answer 
to C. Boyle, Lond. 1699. 



- 29 - i 

auctore ita editum esse, ut versionem operis Aristotelici id esse 
simularet. Sed quominus idem de hac epistula statuamus, obstet 
disertum versionis testimonium Ibn Nedimi, Fihristi auctoris, cum 
citaturus quosdam epistulae locos dicit: «Atque ei (AnstoteU) 
ad eum (Alexandrum) nonnullae sunt epistulae, ex quarum 
numero haec est.» Dein adiatis, quae voluit, in hunc modum 
pergit- «Et haec est oratio summa eloquentia et sententiarum 
multitudine conspicua in versione ex altera lingua in alteram 
facta; qualis vero debet esse in ipsius auctoris sermone.» Cui 
testimonio eo magis fides habenda est, quod iUe vir lam cetero- 
quin in litteris facile aequalium doctissimus paulo post id tem- 
pus vixit, quo omnino Aristotelis scripta in arabicam hnguam 

verti coepta erant. 

Sed redimus ad propositum. Cuius fundamentum ita rec- 
tissime conici arbitror, si primo de argumento epistulae totaque 
eius indole fusius disseramus. 

Exorsus a collaudatione rerum ab Alexandro prospere 
gestarum summo se gaudio affectum esse profitetur auctor, 
quod audierit, regem civitates, quas bellis modo confectis sibi 
subegerit, bonis legibus ornare in animo habere. Esse hoc 
munus laudabile, ex quo laus et fama cum apud aequales tum 
apud posteros sequatur. Neque rationem habeat rex eorum 
hominum, qui non opus esse principibus nisi bellorum tempo- 
ribus opinentur. Multo magis in pace et otio desideran et leges 
et disciplinam. Etenim cum aliae nationes quamvis soUicitatae 
continuis beUis non solum diuturnitatem habuerint, verum etiam 
assecuti sint gloriam maximam, aUas ob ipsam pacem et segne 
otium in voluptates prolapsas misere extinctas esse. Sed nihil 
prodesse solas leges, nisi simul adsit rector vel pnnceps. qui 
earum observationem praestet. Hunc vero principem non posse 
unum alterumve esse sed solum virum, qui et cons.Uo et manu 
fortis sit. Quas sententias postquam exempUs undique adlatis 
iUustravit et confirmavit, ipsam regnandi artem expUcat, ita 
quidem, ut primum universos principes, dein Alexandrum solum 
respiciat. Summam principis legem esse debere subd.torum 
salutem. Haec vero cum non solum prosperitate conditionis 
sed etiam pulchritudine morum contineatur, hasce duas res ut 



^ - 30 — 

efferat, id agat princeps quam maxime. Ipse bonorum morum 
exemplum proponat subditis, quod imitentur. Liberaliter agat 
in eos expetatque auctoritatem non ex metu sed egregiis faci. 
noribus. Amorem populi et admirationem sibi acquirere studeat, 
quippe quae maxime regni diuturnitatem praestent. Quare a 
tyrannorum dominatione prorsus abhorreat, cum hi sint, qui 
non solum in subditorum odium incurrant, verum etiam totam 
rempublicam perdant. Nobilibus praecipue parcat faveatque, 
quippe qui dignitatis iniuriam aegrius ferant, quam opum et 
corporum. Cautus sit in accipiefndis consiliis, cum plerique non 
illud consilium dent, quod revera prosit, sed quod ipsis aptum 
esse videatur. Omnino esse regum conditionem cum subditorum 
coniunctam adeo, ut bonus rex deperditam quoque civitatem 
sublevet et corrigat, sub malo principe ne optima quidem et 
praestantissima gens florere possit. 

Quare si haec praecepta rex diligenter exequatur, non 
solum amorem et venerationem aequalium verum etiam famam 
et gloriam eum consecuturum apud posteros amplissimam. 

Hoc fere est totius orationis argumentum. Quam si in 
universum consideramus, concedendum puto non eiusmodi esse 
dispositionem, qualem fortasse expectaveris. Sententias enim 
videmus nullis altioribus*causis inter se connecti, non ex sese 
oriri et crescere sed prolixe tantum componi, ut sine ullo sen- 
sus detrimento locum alius cum alia permutare possis. Sed 
hoc fortasse minus mirabimur, si meminerimus non subesse 
librum, qui stricte argumentando et ratiocinando scientiae ali- 
cuius terminos definire velit sed quasi Xoyov oujiPouXeuTiKOV, 
quo id imprimis agat auctor, ut praecepta sua quam maxime 
penitus insidant. Sic intelligemus, quare crebris hisce repititio- 
nibus utatur auctor, quibus eaedem sententiae ex diversissimis 
partibus pertentantur. Ceterum, si quis totum in epistula dicendi 
genus siccius et ieiunius idcircoque a Graecorum scribendi con- 
suetudine nimis adhorrens existimaverit, comminisci liceat, inter- 
pretes arabicos et syriacos in transferendis libris graecis cum 
omnino nomina propria ut nullius momenti omisisse tum exempla, 
quibus et Aristoteles et posteriores auctores ad illustrandas 
orationes uberrime uterentur, ita vertisse, ut auctorum nomina 



- 31 - 

negligentes exempla ipsa ad summam tantum redderent^ Cuius 
rei vestigia in hac quoque epistula agnoscere mihi videor. Nam 
si lego in ea «ut imiteris consilium (illius), qui dicit: Profectol 
perpetratio cet.» et paulo post «scias quoque, quod de homine 
quodam narratur, cui alter consilium dabat cet.», in graeca 
epistula pro «illius» et «quodam» et «alter» nomina propria 
fuisse prorsus persuasum mihi habeo. 

Attamen naturalis quidam orationis decursus non omnino 
desideratur, si respicimus, primo, quocirca legibus et disciplina, 
dein, quare principe opus sit, ostendi, postremo vero huius 
principis mores et facta, qualia esse debeant, explicari. Nimirum 
ultima haec pars ceteris ampUtudine longe praestat, utpote m 
qua proprium auctoris consilium versetur. 

Singulas vero sententias si contemplamur, nullam puto esse 
eiusmodi, quam cum aliqua probabilitate Aristoteli abiudices. 
Multa contra reperies, quae cum huius philosophi sententiis 
egregie consentiunt. Enuntiatum enim iUud, quod in epistula 
exhibetur «esse regnum in liberos viros melius dominatione in 
servos», quid est aliud, quam quod legimus in Aristotelis 
Pol. I, 5 Kal dei peXTicov 11 dpxq ruov peXTiovcov dpxoiievojv? 
Porro,' si comparatur necessitudo, qua coniunguntur patres cum 
filiis, cum necessitudine ea, quae intercedit inter reges et sub- 
ditos, legimusne eandem sententiam in eodem Aristotelis capite 
i^ 8e Tcbv TeKvcov dpxn paciXiKii? Rursus, quae extat in epistula, 
distinctio cuiusvis rei in duas actiones, praeparationem et usur- 
pationem, nonne idem discrimen — jroiriceag et Jtpdgeco^ — 
multis quoque Aristotelicis locis exhibetur? At priora illa, quae 
attulimus, fortasse ut communioris sensus idcircoque mmus 



I Hoc in iis potissimum libris observari licet, qui et graece et versione 
asservata sunt. Confer, sis, in hac re Themislii orationem jrepl cpiXtag, ubi 
legimus (ed. Dindorf 264C) ^ «^P^ ^^5 H^P^ou orpaTelag; in versione vero 
syriaca (Sachau, inedita syriaca) pro Xerxis nomine «rex Persarum» exhibetur; 
et in eadem oratione (265^) legitur: tcbv 0e6YVi6o? d^oucdto), Haopoi)? 
e()piSoei5, noXunatSn, dvSpag etalpoog jnotoo; kv xaXe^oig ;rpdYliaoi Ytvo- 
yievoog. in versione syriaca: «si vero dictum est ab eo, quod interpretatum 
(sic legitur): Videmus haud facile esse verum amorem reperni in rebus 
asperis.» 



— 32 - 

nostram opinionem iuvantia refutaverit quispiam: haec vero 
distinctio proprie Aristotelica est. . • x 

Possunt fortasse alia quoque huius mutuae ratioms testimonia 
enumerari, quae tamen ut minoris momenti omitto, praesertim 
cum iam causis modo adlatis Aristotelei ingenii propnetatem 
in hac epistula satis evidenter ostendisse mihi videar. 

Sed quamvis haec omnia epistulae titulum commendare 
videantur, tamen ex altera parte obstant causae gravissimae, 
quae,quominus Stagiritam statuamus auctorem, omnmo impediunt. 
Quarum prima est temporum ratio. Sicut enim ex initio epistulae, 
simodo recte istum locum inteUigo, apparet, scriptam eam facit 
auctor eo tempore, quo Alexander domito fere toto orbe terrarum 
Babylone in morbum inciderat, ex quo paulo post decessit. 
Sed nonne verisimilius videtur esse Aristotelem, si hanc orationem 
conscripsisset, iam post primos belli annos subactis iam tunc 
innumerabilibus gentibus, quarum regimen Alexandro curae esse 
debebat, taUa regendi praecepta ad regem daturum, non vero 
finem belli expectaturum fuisse. Equidem facere non possum, 
quin hanc temporis rationem ab auctore. cui vita factaque regis 
usque ad mortem nota essent, de industria inductam esse arbitrer. 
Quod si concedimus, accedit altera res, quae mihi prorsus evincere 
videtur, hanc epistulam ab Aristotele non conscriptam esse. 
Constat enim inter omnes philosophum inde ex iniustissmia 
Callisthenis morte in simultate fuisse cum rege, quae usque ad 
Alexandri mortem non remiserit. Hoc vero respiciens quis 
putaverit ad tantam adulationem eum processisse, ut etiam post 
illud facinus ad regem epistulam dederit, qua iustitiam eius et 
clementiam summis laudibus efferret. Sed orationis quoque 
quaedam proprietates reprobare titulum mihi videntur, etsi non 
infitior omnes rationes ex scribendi genere desumptas fere semper 
habere aliquid incerti et ambigui, praesertim cum ex versione 
tantum concludendum nobis sit. Attamen initium epistulae si 
dUigenter considero, multo id artificiosius quam pro hoc philo- 
sopho constructum esse minusque momenti habere iudicavenm. 



t ex gr. id, quod et Aristoteles et auctor epistulae }iovapxlav liberae 
reipublicae praeferunt. ^ 



— 35 - 

Multo magis rhetorem redolere videtur, quos totum studium in 
eiusmodi sermonis artirtciis coUocasse notissimum est. Quae 
cum ita-sint. nonne necessario adducimur, ut epistulam falso 
magnum Stagiritae nomen prae se ferre, contra ab al.quo 
rhetore conscriptam esse statuamus, qui vel omnmo philosophia 
peripatetica imbutus fuerit vel ad conficiendum opus scripta 
Arictotelis de hac re tractantia excusserit. Quod vero nomen 
auctoris fuerit, vix erui posse arbitror, praesertim cum titulum 
nuUa negligentia vel ignorantia epistulae inditum', sed eam lara 
in Aristotelis nomen compositam et editan: esse tota eius natura 

et indoles evincat." 

Hoc vero de origine epistulae explorato videamus lam, num 
de tempore conscriptionis aliquid certi eflferre possimus. Qua 
in re valde gauderemus. si ipsa epistula ansas nobis daret, ex 
quibus tempus cum aliqua probabilitate definiri posset. bed 
quoniam hoc argumenti proprietate negatur, circumspic.endum 
est num aliunde possimus aflferre argumenta, quae definiendi 
temporis facuhatem nobis praebeant. Ac quid est apt.us quam 
ut primo ipsius AristoteUs scripta respiciamus ea, qu.bus de 
eadem materia agitur. Qua quidem in re etsi vehementer 
querendum est. quod iUa ipsa miserabili quodam tempons .n- 
felicitate prorsus perierunt, tamen exigua quoque fragmenta per 
occasionem tantum ab aUis auctoribus recepta in nostram quae^ 
tionem sUflfectura spero. Legimus apud Strabonem i, pag. 66 
verba haec: e«i teXei Se toO Onoixv.iiiatog ov,k ejtaiveoa? (u 
•Epatoo^evn?) too? 8ixa Sia.poOvtaq &tav to td,v dv^po.^a)v 
«Xfidoc elq te "EXXnvaq Kai ^appdpo.)? Ka. t^ AXe^avSpcp 
«apaivoOvta; totq v^ev "EXXno.v <hq cpiXo.? xpfl«5«i ,^0'? Se 
ftappdpo.? (bq noXeixioiq, PeXt.ov elvai cprjo. dpet., Ka. KaK.q, 
6.a.perv taOta Kai 6 AXe§dv6poq ouv ouk dp.eXt)Oaq 



. Hoc ex gr. de Porphyrii libro nepl dpx-iv evenisse videmus, qu. ab 
Ar.l,ibus. quibus Aristoteles fere auc.or graecus Kaf ijoxnv esse., .theo- 
loS Ari;to.elis. inscriptus est (confer Kosius. Deutsche L..teratur.cUung 

•'''• ' Drim lten.ia,n, qui (phil. .6, 353) ad Aris.otelem ipsum redire 
hanc epistulam iudicat. persequi in animo non habeo. qu.ppe qu, nuU« 
rationibus eam confirmaverit. 



— 34 — 



T(jbv jtcpaivoovTtov AIX dKo6e^d\isvoq rx\v xv(b\ir\v xd dKo- 
Xouda o\) xd dvavTia ejtoiei npoq xr\v 8idvoiav okojicIv xv\v 
xCvv ejreCTaXKOTcov. Qui vero fuerint oi ^jreOTaXKoreg, ex hoc 
loco non apparet; succurrit autem in hac re Plutarchus, qui de 
fortuna Alexandri i,6 haec dicit: oi) ydp cbq ApioroTeXi^q 
OoveponXeoev aoTtp (t(I) AXe§dv8pcp) TOiq }iev "EXXi^oiv 
riyeiioviKcoq Tolg 8e ^ap^dpoig ^eOJtoTiKcoq xP^^^l^^^^^^ ^^^ ^^^ 
|iev wc, cpiXcov Kal oiKeicov empLeXooiievog Tolg 8e vcq t,cpoi^ 
f| (pOTOiq jipoO(pep6}ievoq ;roXep.oJtoid)v cpoycbv evejtXr^oe Kal 
OTdoecov i)Jto6Xa)v xi\v i^yeiioviav dXXd koivo^ . . . Nam 
idem intelligendum esse scriptum hic atque supra, ex argumenti 
aequalitate manifestum est. Hosce locos si accurate considero, 
facere non possum, quin revera Aristotelem ad Alexandrum 
orationem suasoriam dedisse, qua imperii bene regendi artem 
exposuerit, iudicem. Nam fuisse scriptum, de quo hisce locis 
agatur, Xoyov oo|JL|3ooXeoTiK6v, verbis, quae legimus ;tapai- 
voovTcov et ejteoraXK^TCov et oove^ooXeoev, Aristotelem vero 
ipsum conscripsisse Eratosthenis auctoritate plane mihi compro- 

batur. 

Ahter vero Rosius' et Bernaysius^ viri de restituendis 
philosophi scriptis meritissimi, de hacce re iudicare videntur, 
quorum alter ex epistula quadam Aristotelica, ex dialogo alter 
illos locos desumptos esse arbitratur. Causae vero, quae utrumque 
impulerint, in aperto iacent. Bernaysius enim, ut ad eius opi- 
nionem primum nos convertamus, librorum indicibus videtur 
adductus esse, ut dialogum hisce locis subesse poneret. Exhibetur 
enim in indice a Diogene Laertio tradito sub num. i8 titulus 
quidam :tepl paoiXeia^ praecedentibus sequentibusque aliis 
secundum librorum numerum compositis, ex quorum forma 
Hbros, qui indicentur, dialogos fuisse recte forsitan conicias. 
Tamen, quod de aliquot scriptis constet, id omnibus vindicare 
nullo modo licere arbitror. Etenim, si in vita Aristot. Marc. f. 
276 a legimus ypdcpei tco AXe§dv8pcp pijiXiov jtepl paoiXeiag 
8i8dOKa)v ojtcog paOiXeoTeov, quonam alio modo debuerit 

1 Aristotelis, qui ferebantur, Hbrorum fragmenta coll. Rose, Lipsiae 
1886. pag. 40S et 415. 

2 Die Dialoge des Aristoteles von Bernays, pag. 53 — 56 et 154. 



— 35 — 



enumerari hic liber nisi simpUci illo titulo Jtepl PaoiXeiag, non 
video. Sed ut largiamur quoque, quod concedendum minime 
puto, significari hoc titulo dialogum, nihilominus Bernaysii illa 
sententia reicienda est. Hesychii enim index ex eodem Andronici 
Rhodii catalogo derivatus bis hunc eundem titulum enumerat, 
quam rem ita declarari posse opinor ut alterum indicare dialogum 
statuamus, quo de regiminis indole et natura disserat auctor, 
akerum X6yov oop.pooXeoTiK6v, ex quo locos supra adlatos 
depromptos esse crediderim. Quod si conceditur, mireris fortasse, 
quod in duobus indicibus (Diogenis et Ptolemaei) semel tantum 
enumeratus sit titulus. Quod vero equidem de industria fecisse 
illos auctores arbitratus sim, quoniam libris fortasse iam amissis 
tituli nihil inter se differrent. Sed apud alios quoque auctores 
si circumspicimus, sententiam nostram egregiis testimoniis con- 
firmari videmus. Quid enim ahud vult intellegi nisi tale scriptum 
Cicero, si scribit ad Attic. 12,40 «ooiiPooXeoTiK^v (ad Caesarem) 
saepe conor, nihil reperio; et quidem mecum habeo et Apio- 
ToreXoog et 0eojt6|i:too :Jtp6q AXe§av8pov, sed quid simile? 
IIU et quae ipsis honesta essent, scribebant, et grata Alexandro. 
Ecquid tu eiusmodi reperis?»» et idem ad Att. 13,28 <»sed in 
mentem nihil venit; nam quae sunt ad Alexandrum hominum 
eloqucntium et doctorum suasiones, vides, quibus in rebus versen- 
tur; adulescentem incensum cupiditate verissimae gloriae, cupien- 
tem sibi aliquid consilii dari, quod ad laudem sempiternam valeret, 
cohortantur>». Quid porro Pseudo-Ammonius (introd. in cate- 
gorias Ven. 1545 f. 96) iiepiKd p.ev oov eonv, ooa irp^q 
Tiva i8ia yeypajtTai tbg djtiOToXai f| ooa dpcoTridel{; hno AXe- 
5(tv8poo Tod MaKe86vo(; Jtepi Te ^aoiXeiag Kai ojtcoq 8ei xdq 
djtoiKiaq Jtoieiodai yeYpdcpqKe . . et idem in vita Arist. (ante 
comm. in categorias Ven. 1545 f. 56): Ttp 8' AXe§dv8pcp Kai 
jtepi ^aOiXeia; eypaxl/ev ev evi jiovojBi^Xcp Jtai8eocov aorov 

o-icog 8ei l^aoiXeoeiv. 

Ac fuisse X6yov oo|i|3ooXeoTiK6v, qui si non ab Aristotele 
conscriptus attamen sub nomine eius circumlatus sit, Rosius 
quoque profitetur ita quidem, ut locos illos, qui apud Strabonem 
et Plutarchum cxtent, secernendos ab hac oratione et epistulae 
cuidam tribucndos censeat adductus, ni fallor, verbo, quo usus 



- 36 - 

est Strabo, ^JtEOTay.Korcov. Quod quidem verbum, cur non de 
aliis quoque scriptis, quae ad aliquem mittantur, sed de iis solum, 
quas proprie epistulas vocamus, adhiberi potuerit, me non m- 
telligere confiteor. Verumtamen, etiamsi Aristotelem epistula 
ad Alexandrum data eandem rem tetigisse statuamus, quam 
oratione illa fusius persecutus sit, quis putaverit, auctores poste- , 
riores in afferendis locis orationi per totam antiquitatem cele- 
berrimae praetulisse epistulam, quae, quod omnibus aetatibus 
de omnium auctorum epistulis observari licet, perpaucis tantum 
nota esset. Duo vero scripta Aristotelem conscripsisse, quae 
eandem rcm eadem cum ubertate tractarent, nemo, opmor. 
arbitratus sit. Hoc si tenemus, definiendi temporis, post quod 
conscriptio orationis a nobis editae statuenda est. facultatem 
nacti sumus. Etenim, cum usque ad Plutarchi aetatem genumam 
Aristotelis orationem notam fuisse^ viderimus, necesse est, ut 
aliquanto denuim post nescio quo modo eam ].eriisse in eiusque 
locum ora^Ionem eam, quae arabice asservata extat, conscriptam 
esse statuamus. Hoc si quis ita institutum esse contendent, ut 
auctor titulum, qui indicibus rrepl [iaOiXeiaq a exhibetur, m 
conficiendo opere accurate respexerit, non valde me habebit 
refragantem. Nam fallor an est revera amplitudo cp.stulae 
tanta, quantam Graeci libri nomine significare solebant? 

Obiter tantum dixerim mentionem quoque delatorum, quac 
extet in epistula, ad illud tempus, quod hisce argumentationibus 
extulimus, melius se accommodare, quam si fortasse de Alexan- 
drina, quae dicitur, aetate cogitaveris. 

Porro si recte de Aristotelis in hac re scriptis iudicavmius, 
duas insuper rationes nacti sumus, quibus nostrum de origine 
epislulae iudicium, quod prima huius commentationis parte nobis 
effinximus, etiam magis confirmatur. Quarum altera ad argu- 
mentum epistulae pertinet Aristotelem enim in suo hbro ahter 
Graecos, aliter barbaros regendos censcre videmus, cum in 
epistula supra edita ne ullo quidem verbo liuius differentiac 

I Nam Plutarcho eam ipsam praeslo fuisse loci atll iti proi>rietate salis 
probari opinor; Pseudo-.^mmonius vero, utrum ipsum librum in manibus 
habuerit an ex indicibus tantum de co comi.ererit, vix pro certo dici potest, 
cum titulum tantum inducere in suam rem satis habuerit 



- 37 — 

mentio fiat; altera vero temporis rationem tangit, quam ita 
inducit epistulae auctor, ut conscriptam eam faciat nuntio morbi 
adlato, in quem Alexander Babylone inciderat. Sed cum .sciamus 
regem paulo post ex hoc morbo decessisse, quis putaverit, eum 
philosophi praecepta, etiamsi vivus ea accepisset, factis probare 
vel reicere potuisse, quod tamen et Strabo et Plutarchus aperte 

profitentur. 

Si iam, quod sequitur secundum propositum, scripta de 
eadem re tractantia breviter perlustramus , duo imprimis sunt, 
quaetitulorumsimilitudinehanceandemepistulamexhiberevidentur, 

utrumque hebraice in bibUotheca Vaticana asservatum necdum 
editum. Quorum alteri est titulus: «Aristotelis de administra- 
tione regni ad Alexandrum regem Uber.»» Hunc vero Wolfius 
(Bibl. Hebr. t. i. pag. 221) sic describit: «qui hber in graecis 
editionibus frustra quaerendus atque adeo Aristoteli procul dubio 
suppositus ex Hngua latina a Jachja ben Albatreck in arabicam, 
hinc vero in hebraicam a R. Jehuda Al Charisi conversus in 
B. Urbinat. ap. Vatican. 4 t:xtat. Hic hber in octo tractatus 
divisus, tract. I. de generibus et varietate regnorum II. de varia 
eorum compositione III. de forma et administratione iustitiae 
IV. de pro regibus locumtenentibus, scribis et ahis ju.stitiae 
ministris V. de legatis et oratoribus regum. VI. de principibus, 
equitibus et servis. VII. de bello et acie instruenda VIII. de 
jurisprudentia et legibus simulque de lapidibus pretiosis et eorum 
virtutibus disserit.» Licet nunc hoc Wolfii iudicium rectum 
exi.stimes, Hcet Wenrichii potius sententiam sequaris, qui hunc 
librum versionem Aristotelis Politicorum .statuit, hoc facile con- 
cedes eum ab huius epistulae indole vehementer discrepare, in 
qua ne vestigium quidem tahs divisionis appareat. Alterum in- 
scriptum est: «Aristotehs ad Alexandrum regem de moribus 
rege dignis epistula.»»^ Huius descriptionem etsi nullam repperi, 
tamen cam (juoque esse aham atque epistulam arabicam vel sic 
cnuntiare non dubito. Etenim cum Aristotelis hbrorum versiones 
hcbraicas ex sermone arabico factas esse sciamus, quomodo 



1 Wenrich, de auctoriim graecorum vcrsionibus etc. pag. 139- 

2 ibid. pag. 140. 



VITA. 



Natus sum Julius Lippert die IX. mens. Sept. anni h. s. 
LXVI Stannaitschiae, in vico Borussiae orientalis prope Gum- 
binnam sito, patre Christiano, agelli possessore, matre Christiana 
e gente Klamm, quos adhuc vivos pio gratoque animo colo. 
Elementa litterarum usque ad annum vitae tertium decimum in 
vici mei schola discebam, post in gymnasium receptus sum, 
quod Gumbinnae Friderici nomine inclutum est. Vere anni 
LXXXVII maturitatis testimonio instructus Berolinum me con- 
tuli ibique per septem deinceps semestria studiis inprimis 
philologicis operam dedi linguas Graecam et Latinam eodem 
amore complectens ac Semiticas. Professores audivi illustrissi- 
mos:BARTH,DEUSSEN, DlELS, DlLLMANN, DlLTHEV, DlElERICI, 

KiRCHHOFF, Oldenberg, Sachau, J. Schmidt, Schrader, 
Steinthal, Strack, V. Treitschke, Vahlen, Wagner, 
Zeller. Exercitationibus quoque per aliquot tempus 
interfui philologicis et epigraphicis moderantibus Vahleno et 
KlRCHHOFFlO. Quibus viris omnibus nec non aliis, si qui 
praeterea studia mea provexerunt, gratias ago iustissimas et 
verissimas. Insignis vero erga me fuit E. Sachavii benignitas, 
cuius consilia cum in studiis meis universis tum in conficienda 
hac commentatione permultum me adiuvisse sincere et libenter 
fateor.